
In dit artikel
Disclaimer: dit artikel is gebaseerd op mijn eigen ervaring en algemeen beschikbaar onderzoek. Het is geen medisch advies. Wel een eerlijke waarschuwing: de eerste ochtend dat je om kwart voor zes in het pikkedonker je sportkleding aantrekt, vind je mij waarschijnlijk niet zo sympathiek.
In de zomer gaat het bijna vanzelf. Je wordt wakker, het is al licht, de vogels zijn bezig en de training voelt als een logisch begin van de dag. Dan wordt het oktober. De wekker gaat en buiten is het nog nacht. Je lichaam vraagt om nog een uur slaap en je hoofd heeft binnen tien seconden drie goede redenen bedacht om vandaag over te slaan. Trainen in het donker voelt als een heel andere sport.
Ik herken dat. Mijn wekker gaat om 5:45 en om 6:00 train ik, het hele jaar door. In de wintermaanden kost dat meer moeite dan in juni, en dat ga ik niet mooier maken dan het is. Maar ik ben er inmiddels van overtuigd dat juist die donkere ochtenden de trainingen zijn die je het meest opleveren. Niet alleen fysiek.

Trainen in het donker: hoe donker wordt het eigenlijk?
In de nacht van zaterdag 24 op zondag 25 oktober 2026 gaat de klok een uur terug.[1] Dat voelt de eerste week als een cadeautje: het wordt 's ochtends eerder licht. Maar dat effect is snel weer weg. De zon komt in het midden van het land op 1 november rond 7:35 op en op 1 december rond 8:25.[2] Rond de jaarwisseling komt de zon in Amsterdam pas rond 8:50 op.[3]
Wie om 6:00 traint, staat eigenlijk al sinds begin september in het donker, en dat blijft zo tot ongeveer half april. Het verschil is dat het vanaf november ook ná je training en je ontbijt nog donker is. Op het donkerste moment rond oud en nieuw sta je bijna drie uur voor zonsopkomst al onder de stang. Dat is geen klein detail, en het verklaart waarom de ochtendtraining nu anders voelt.
Waarom de ochtendtraining nu zwaarder voelt
Licht is een van de belangrijkste signalen voor je biologische klok. Als het buiten donker is, staat je lichaam nog in de nachtstand en voelt opstaan als iets wat tegen je natuur ingaat. In mijn artikel over waarom vaders in oktober afhaken leg ik uitgebreider uit wat minder daglicht met je energie en motivatie doet.

Daar komt iets praktisch bij. In de zomer is de training een prettige start van de dag. In de winter is het een beslissing die je elke ochtend opnieuw moet nemen, op het moment dat je hoofd daar het minst zin in heeft. Om kwart voor zes, met een warm bed achter je, is de onderhandeling oneerlijk. Je kunt die onderhandeling winnen, maar je kunt hem beter helemaal niet voeren. Daar kom ik straks op terug.
Veelgemaakte fout
Wachten tot het voelt als in de zomer. Dat gevoel komt pas in maart terug. Wie zijn ochtendtraining laat afhangen van zin, traint in de winter gewoon niet. De oplossing is niet meer motivatie, maar minder beslissingen.
Waarom je er juist sterker van wordt
Hier zit voor mij de kern van dit artikel. Een training in juni bewijst weinig. Een training op een donkere, natte dinsdag in december bewijst iets aan jezelf: dat je doet wat je jezelf hebt beloofd, ook als het tegenzit.
Dat klinkt misschien wat groot, maar ik merk het echt. Na zo'n ochtend begin ik mijn werkdag met het gevoel dat het belangrijkste al gebeurd is. Wat er daarna ook misgaat, die training staat. En elke keer dat je opstaat terwijl je hoofd nee zei, wordt de volgende keer iets makkelijker. Je bouwt vertrouwen in jezelf op, en dat vertrouwen neem je mee naar je werk en je gezin.
Onderzoek naar gewoontevorming laat bovendien zien dat herhaling op een vast moment de grootste rol speelt. In een bekende studie van University College London duurde het doorgaans zo'n 66 dagen voordat een nieuw gedrag automatisch ging, met grote verschillen tussen mensen: van 18 tot 254 dagen.[4] Een enkele gemiste dag maakte daarbij weinig uit. Wie dus in oktober doorpakt, staat in januari op het punt dat de ochtendtraining geen wilskracht meer kost.
Wat onderzoek zegt over gewoontes
In het onderzoek van Lally en collega's (2010) voerden deelnemers dagelijks hetzelfde gedrag uit op een vast moment. Doorgaans na zo'n 66 dagen voelde dat gedrag automatisch. Iedereen koppelde het aan een vast moment in de dag, zoals na het ontbijt, en juist dat maakt een gewoonte sterk.[4]
Hoe mijn ochtend eruitziet
Mijn ritme is simpel. Om 21:00 lig ik in bed, om 5:45 gaat de wekker en om 6:00 begin ik. Dat is geen discipline van een monnik, het is een ritme dat ik heb gekozen omdat het met twee jonge kinderen en een fulltime baan het enige moment is dat echt van mij is. Om 6:00 belt niemand en vraagt niemand iets.
Dat vroege naar bed gaan is geen bijzaak. Als ik om middernacht ga slapen, wordt 5:45 een gevecht dat ik in de winter verlies. Slaap is de basis onder alles, iets wat ik uitgebreider beschrijf in slaap en afvallen als vader. De ochtendtraining begint dus eigenlijk de avond ervoor.
Praktische tips voor trainen in het donker
Zo maak je de donkere ochtend makkelijker
1
Neem de beslissing de avond ervoor. Kleding klaar, schoenen bij de deur, schema bekend. 's Ochtends voer je alleen nog uit wat al besloten is. Dat scheelt de onderhandeling met jezelf.
2
Meteen fel licht aan. Niet blijven hangen in het halfdonker met je telefoon. Licht helpt je lichaam uit de nachtstand, en de snoozeknop bestaat in deze periode gewoon niet.
3
Neem je warming-up serieus. Vroeg in de ochtend, en zeker in een koude ruimte, zijn je spieren en gewrichten stijver. Vijf minuten extra opwarmen voelt als tijdverlies, maar je eerste zware set gaat er een stuk beter door.
4
Pak na de training het eerste daglicht mee. Fiets of loop naar je werk, of breng de kinderen lopend naar school. Zo krijg je toch nog licht op het begin van je dag. Meer over een rustige start lees je in cortisol verlagen in de ochtend.
Heb je weinig tijd? Dan is een korte, intensieve sessie beter dan overslaan. Mijn workout van 20 minuten past ook op een ochtend waarop het allemaal wat krapper is.
Gratis schema
Een vast schema maakt de ochtend makkelijker
Je weet de avond ervoor al precies wat je gaat doen.
Gewoontes trainen
Na 25 oktober train je 's ochtends vroeg maandenlang in het donker, rond de jaarwisseling zelfs bijna drie uur voor zonsopkomst. Dat voelt zwaarder, en dat is normaal. Maar juist deze trainingen bouwen iets op wat je in de zomer niet traint: het vertrouwen dat je doet wat je jezelf belooft. Leg alles de avond ervoor klaar, ga op tijd slapen en maak van de training een vast moment in plaats van een dagelijkse keuze. In het voorjaar sta je er sterker voor, letterlijk en figuurlijk.
Meer over motivatie en volhouden vind je bij mindset voor vaders.
Persoonlijk schema
Een schema dat past bij jouw ochtend?
Ik maak een plan op basis van jouw tijd, agenda en doel. Of je nu 20 of 60 minuten hebt.
Gratis intake. Geen verplichtingen.
Bronnen:





